Κυριακή, 5 Ιουνίου 2011

Η περί ψυχής διδασκαλία του βιβλίου της Γενέσεως (β΄ μέρος)

Εισαγωγή
Ένα από τα βασικότερα ερωτήματα και θέματα που απασχόλησαν τον άνθρωπο ανά τους αιώνες, είναι και το ερώτημα τι είναι η ψυχή και ποια η ουσία της.
Γύρω από το μεγάλο θέμα της ψυχής μόνιμα περιστρέφονται τόσο η φιλοσοφική σκέψη όσο και οι θρησκευτικές ανησυχίες των ανθρώπων. Ως εκ τούτου, πλείστα όσα έργα έχουν κυκλοφορήσει ανά τους αιώνες, επιχειρώντας να επιλύσουν το ακανθώδες ζήτημα του καθορισμού της ουσίας της ψυχής.
Ανάλογα με τη σημασία που δίδεται στον όρο ψυχή, έχουμε, είτε στη Φιλοσοφία, είτε στην Κοινωνιολογία, είτε στη Θρησκεία, δημιουργία και αντιστοίχων τάσεων: Ενισμός, Δυϊσμός, Υλοζωισμός, Ψυχολογισμός κ.λπ. Όλες αυτές οι τάσεις φανερώνουν την απόπειρα του ανθρώπου προς αυτοκαθορισμό: τι είναι ο άνθρωπος ως προς το βαθύτερο και ευγενέστερο συστατικό του, την ψυχή. Απ ̉ εδώ απορρέει και η ατίμητη αξία της ψυχογνωσίας.
Η λέξη ψυχή στις μέρες μας φαίνεται ολοένα και περισσότερο να απωθείται από το σύγχρονο άνθρωπο. Αντ ̉ αυτού, χρησιμοποιούνται συνήθως οι όροι: πνεύμα, προσωπικότητα, ψυχική ενέργεια, libido, εγώ, εσύ, εαυτός, καρδιά, συνείδηση, υποκειμενική εμπειρία, ταυτότητα, εσωτερική ύπαρξη, αισθήματα, κίνητρα, συνειδητό process, σκέψεις, εσωτερικός εαυτός, ανθρώπινη φύση κτλ.
Το τι λοιπόν είναι η ψυχή  δεν είναι σύγχρονο ερώτημα, μία καινούργια προβληματική, αλλά απασχολεί τον άνθρωπο από τα πρώτα χρόνια της εμφανίσεως του στη γη. Πάντα τον απασχολούσε η προέλευση, η ουσία και το τέλος της. Το πρόβλημα της ψυχής είναι ένα από τα σπουδαιότερα οντολογικά και μεταφυσικά προβλήματα, γι᾿αυτό από την παλαιά εποχή ο άνθρωπος προσπάθησε να διασαφηνίσει και να βρει την βαθύτερη έννοια της ψυχής, διατυπώνοντας πολλές θεωρίες και απόψεις που απηχούσαν, τις διάφορες κοσμολογικές δοξασίες και αντιλήψεις που κατά καιρούς κυκλοφορούσαν.
Μια προσέγγιση στο ερώτημα αυτό επιχειρούμε να κάνουμε, από θεολογικής απόψεως, στην παρούσα εργασία με γνώμονα την Αγία Γραφή και ιδιαίτερα το πρώτο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, την Γένεση, με την ερμηνευτική καθοδήγηση των αγίων Πατέρων και των Εκκλησιαστικών συγγραφέων.
Έτσι, χωρίσαμε την εργασία σε πέντε κεφάλαια:
Το πρώτο κεφάλαιο αναφέρεται στην περί ψυχής διδασκαλία στη φιλοσοφία, ψυχολογία και πατερική σκέψη.
Το δεύτερο κεφάλαιο, ασχολείται με τη δημιουργία και τη φύση της ψυχής, τις διαφορές της ʺψυχήςʺ των ζωών με του ανθρώπου και τέλος τη ψυχοσωματική ενότητα του ανθρώπου ως προσώπου κατ ̉ εικόνα και καθ̉ ομοίωση δημιουργιθέντως από τον Θεό.
Το τρίτο κεφάλαιο, ασχολείται με τα μέλη και τα εσωτερικά όργανα του ανθρωπίνου σώματος που θεωρούνται ως έδρα και όργανα της ψυχής.
Το τέταρτο κεφάλαιο, αναφέρεται στις συνέπειες του προπατορικού αμαρτήματος και τις επιπτώσεις στην ψυχοσωματική οντότητα του όλου ανθρώπου όπως είναι ο φόβος, η ντροπή, η ενοχή, η φθαρτότητα του σώματος, ο θάνατος, ο φθόνος, η φιλαυτία, και η ηδονή.
Το πέμπτο κεφάλαιο ασχολείται με τα  γνωρίσματα  της ψυχοπνευματικής υγείας του ανθρώπου, δηλαδή τη διαλεκτική τού θεοσεβούς βίου, την θεολογική συνείδηση της ψυχής, την έμφυτη θεογνωσία, την παρρησία και την αγωνία του ανθρώπου στην πορεία προς την θέωση και την θεανθρώπινη συνεργία στη θεραπεία της ψυχής και του όλου ανθρώπου διά του εναρέτου βίου.
      Τέλος στον επίλογο αναφέρονται τα συμπεράσματα της εργασίας μας περί του θέματος που παρουσιάσαμε.
      Ακολουθούν οι πίνακες α) των χρησιμοποιηθέντων Πατερικών έργων, και β) των αγιογραφικών χωρίων, και η χρησιμοποιηθείσα βιβλιογραφία.

Αναγνώστες